منشأ انسانی عامل وقوع سیل گلستان

به گزارش شیوا مارکت، محققان با انجام پژوهشی دریافتند که سیل اواخر سال 1397 و اوایل سال 1398 استان گلستان منشأ انسانی داشته است. آن ها در بخش هایی از مقاله خود راهکارهایی برای کنترل و مدیریت سیل در آینده بیان نموده اند.

منشأ انسانی عامل وقوع سیل گلستان

به گزارش خبرنگاران، کشور ما همیشه در معرض حوادث طبیعی از جمله سیل قرار داشته و حوادث طبیعی همچون سیل خسارت های اقتصادی و جانی زیادی بر جای گذاشته اند. اواخر سال 1397 و اوایل 1398 در کشور بارندگی های بهاری ممتدی در چندین استان در شمال، شمال غربی، غرب و جنوب غربی کشور رخ داد که سیل های شدید و خسارت های زیانباری به همراه داشت. محققان در پژوهشی با عنوان آنالیز سیل استان گلستان در سال 1398-1397 و ارائه راهکارهای کنترل و مدیریت آن در آینده این موضوع را آنالیز نموده اند.

در این پژوهش که توسط یوسف رجبی زاده، دانشجوی کارشناسی ارشد گروه سازه های آبی دانشگاه تربیت مدرس، سید علی علیزاده، استاد گروه سازه های آبی دانشگاه تربیت مدرس و عبدالرضا ظهیری دانشیار گروه سازه های آبی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان صورت گرفته آمده است: بعضی از این سیلاب ها منشاء طبیعی داشتند اما زیانبارترین آنها دارای منشاء انسانی و نیز حاصل فعالیت ها و اقدامات سازهای غیر اصولی و ضعف در برنامه ریزی و مدیریت سیلاب بودند همین امر ضرورت آنالیز و تحلیل ابعاد مختلف این سیلاب ها و نیز چاره اندیشی برای پیشگیری از موارد مشابه آن در آینده را بیان می نمایند.

نویسندگان این مقاله بعد از مروری بر سیلاب های اخیر ایران، مشخصات و موقعیت جغرافیایی استان گلستان و جانمایی حوضه آبخیز گرگانرود را بیان کردند و در ادامه درباره سیل 1398-1397 استان گلستان می گویند: از تاریخ 26 اسفند 1397 بر اثر بارندگی های شدید در استان گلستان سیل جاری شد. این بارندگی ها موجب شد سدهای بوستان و گلستان در شرق استان گلستان سرریز شوند و رودخانه های چهل چای و گرگانرود در اطراف گنبد کاووس از توابع استان گلستان طغیان نمایند. گفته می گردد در این حادثه طبیعی طی دو روز 300 میلی متر بارش رخ داد که بیش از 66 درصد متوسط بارش یک ساله استان گلستان است. بارش ها بیان نماینده آن است که دیگر مناطق این استان نیز با بارشی بین 50 تا 70 درصد کل بارش سالانه در بازه زمانی کمتر از پنج روز رودررو بودند.

در این مقاله در خصوص دلایل وقوع سیل در استان گلستان آمده است: بارش ممتد باران و برف و کاهش دما در استان گلستان که از یک شنبه 26 اسفند 1397 آغاز شده بود موجب وقوع سیل در این استان شد. با توجه به اقلیم و آب و هوای بارانی این استان و با توجه به میزان بارندگی در سال آبی جاری نسبت به سال گذشته که در مقایسه با دیگر استان ها افزایش کمتری داشته، می توان نتیجه گرفت که سیل در این منطقه منشا انسانی داشته است. فرسایش خاک بر اثر بهره برداری بی رویه از جنگل ها و بارش ممتد باران و رها ساختن آب از پشت سدها سبب جاری شدن سیل در این استان شد. علت ویرانگری سیل در ترکمن صحرا و به ویژه آق قلا را باید در مجموعه ای از سوء مدیریت ها و عوامل طبیعی جستجو کرد.بارش های شدید، پر بودن ظرفیت سدها پیش از آغاز بارش ها و نیز عدم لایروبی لازم رودهای گرگان اترک و قره سو همگی دست به دست هم دادند تا عظیمترین فاجعه طبیعی و زیست محیطی ترکمن صحرا رقم بخورد.

نویسندگان این مقاله می گویند: در ایران، تا به امروز فعالیت های مختلف پیشگیری و کاهش خسارت های سیلاب چه در زمینه های سازه ای و غیر سازه ای صورت گرفته ولی آنچه به عنوان معضل در این خصوص مشهود است، پراکنده بودن این فعالیت ها و انجام طرح های مطالعاتی و اجرایی توسط دستگاه های مختلف دولتی و نیمه دولتی در بخش های خاص از مبحث و بیشتر بدون هماهنگی با هم است.

در بخش دیگری از نتایج این پژوهش آمده: در خصوص هماهنگی اقدامات دستگاه ها در مرحله پیشگیری و قبل از رخداد سیل می توان گفت هیچ ارگان خاصی موظف نشده است و همین موضوع از خلاءهای جدی در کشور محسوب می گردد. از طرفی با توجه به فرابخشی بودن موضوع سیلاب و درگیری هر یک از نهادهای ملی در قسمتی از چرخه مدیریت سیلاب هنگام بروز سیل نیز عدم شفاف سازی مسئولیت و وظایف آنها و چگونگی تعامل و هماهنگی آنها به بروز مشکلاتی در این زمینه یاری رسانی و انجام اقدامات لازم در مرحله پاسخ و احیا علاوه بر مرحله پیشگیری نیز منجر می گردد. مهم ترین مسئله، همکاری و هماهنگی بین حوزه های سازمانی است.

نویسندگان این مقاله پس از مرور و آنالیز ابعاد و جوانب مختلف سیل استان گلستان می گویند: بحث مدیریت و تشکیل سامانه جامع نظام یافته مدیریت و کنترل سیلاب بسیار ضروری و با اهمیت است باید بر اساس نظام نامه برنامه ریزی شده و ساختار یافته سامانه جامع برای مدیریت و کنترل سیل در سطح فردی و گروهی ایجاد گردد که در آن دقیقا وظایف و اختیارات دستگاه ها و نهادها برنامه ریزی شده باشد به طوری که امکان انجام کارهای موازی و همپوشان نباشد.

آنها ادامه می دهند: همه کشورهای توسعه یافته از تجربه یک سیل عظیم و خسارت بار، قانون گذاری، توسعه راهنماها و بهبود رویه های مدیریت سیلاب را آغاز کردند. دور از انتظار نیست که در کشور ما و به ویژه استان گلستان نیز در آینده این بهبود رویه را در عرصه مدیریت داشته باشیم. استفاده از تجارب و اقدامات کشورهای توسعه یافته در زمینه مدیریت و کنترل سیلاب بسیار به ما در مقابله با این پدیده های طبیعی یاری خواهد نمود. از اقدامات غیرسازه ای می توان به توسعه و پیشرفته سازی سیستم های هشدار سیل اشاره نمود و با سرمایه گذاریهای لازم از اقدامات سازه های مفید مانند کشورهای پیشرفته همچون ژاپن، هلند و انگلستان بهره برد.

در این مقاله آمده: از جمله این اقدامات می توان به ساخت سدها و سازه های متحرک هوشمند، استفاده از موتورهای آبی اتوماتیک برای تامین قدرت دروازه های آبی ساخته شده در راستا سیل برای باز و بسته شدن و احداث کانال های زیرزمینی تخلیه خارجی آب اضافی بارش اشاره نمود که در کشورهای توسعه یافته اجرا شده و نتیجه خوبی در زمینه مهار و مدیریت سیلاب داشته است.

محققان در ادامه این مقاله ضرورت توجه به عملیات آبخیزداری اشاره می نمایند و می افزایند: مطالعات آبخیزداری در نقاطی از کشور انجام نشده و ضروری است به صورت جدی آنالیز گردد و همچنین در خصوص نقاطی از کشور نیست که مورد مطالعات آبخیزداری قرار گرفتند باید بازنگری گردد و مطالعات دقیق تری به خصوص در مناطق بحرانی در زمینه وقوع سیل انجام گردد در حوضه هایی که سدهای بسیار متعددی دارند و به بیانی کنترل شده هستند باید مدیریت و برنامه ریزی بسیار دقیق و خطاهای انسانی و تصمیم های نادرست حداقل باشد.

پژوهشگران در خاتمه می گویند: مسائلی مانند احیای ظرفیت تالاب ها، چالاب ها و راستاهای طبیعی طراحی و باز احداث سازه های تقاطع رودخانه ها و نیز اجرای دقیق حد و حریم بستر در صورت لزوم بازنگری در قانون مربوطه برای افزایش حدود آن، از جمله مواردی هستند که باید مورد آنالیز و توجه بیشتر قرار گیرند. در مقاله حاضر راهکارهایی نیز بنا به گزارشهای کارشناسان در سطح استانی و به ویژه برای حوضه آبخیز گرگانرود ارائه شد، مانند لایروبی رودخانه، اجرای حفاظت از خاکریز در طرفین رودخانه، افزایش حجم مخزن سدها و انحراف رودخانه به مناطق سیل گیر که اجرای این اقدامات تاثیر فراوانی در مدیریت و کنترل سیل های آینده در این منطقه خواهد داشت.

این پژوهش در چهارمین شماره ششمین دوره نشریه اکوهیدرولوژی منتشر شده است.

baham1.ir: مجله باهام: با هم سفر کنیم

منبع: خبرگزاری ایسنا
انتشار: 4 آذر 1400 بروزرسانی: 4 آذر 1400 گردآورنده: shivamarket.ir شناسه مطلب: 16880

به "منشأ انسانی عامل وقوع سیل گلستان" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "منشأ انسانی عامل وقوع سیل گلستان"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید